Chuyện Ba Con Khỉ

Mắt để thấy, tai để nghe, miệng lưỡi để
nói là những khả năng mà không ai muốn thiếu.
Người nổi tiếng trong vùng còn gọi là người tai
mắt. Người có tai thính và mắt sáng, theo chiết tự
chữ Hán là người thông minh (聰明) vì chữ thông 聰
có bộ nhĩ (là tai) và chữ minh 明 có bộ nhật và bộ
nguyệt tượng trưng cho hai con mắt (chữ minh này
còn có nghĩa là sáng mắt). Ý của chữ thông minh
muốn nói là người sáng tai, sáng mắt thường sáng
dạ vì nhờ nghe thấy được nhiều mà nẩy ra trí tuệ.
Ấy vậy mà không phải tất cả mọi vật đều
nên thấy, mọi lời nên nghe và mọi điều nên nói.
Cần có một giới hạn và sự phân biệt khôn ngoan!
Tại đền Toshogu ở Nikko, Nhật Bản, người ta thấy
một điêu khắc cổ có hình 3 con khỉ: một con lấy 2
tay che mắt: không muốn thấy chuyện gai mắt; một
con lấy 2 tay che tai: không muốn nghe chuyện
chướng tai; một con lấy 2 tay che miệng: không
muốn nói lời không tốt. Hay nói cách khác, 3 con
khỉ này đưa ra một phương châm xử thế: “Không
ngó bậy, không nghe bậy, không nói bậy (See no
evil, Hear no evil, Speak no evil).
Tại sao người xưa dùng ba con khỉ để biểu
tượng việc này? Trong tiếng Nhật, không thấy,
không nghe, không nói là “Mi-zaru, kika-zaru, iwa-
zaru”. Nếu phát âm không rõ, hay muốn chơi chữ,
“zaru” nghĩa là “không” có thể nghe mường tượng
như “saru” nghĩa là con khỉ, mà lập lại 3 lần, có lẽ
đó là lý do người ta khắc hình 3 con khỉ tại Nhật
bản. Vấn đề dùng âm từa tựa của vật để chỉ ý khác
rất thường thấy trong ngôn ngữ loài người. Người
dân miền Nam nước Việt hay dùng bốn trái cây
mảng cầu, dừa, đu đủ, xoài để chưng trong ngày
Tết vì họ phát âm bốn trái cây ấy là Cầu Dừa Đủ
Xài để nói lên mong ước được “Cầu Vừa Đủ Xài”.
Nguồn gốc ba ý niệm “Không ngó bậy,
không nghe bậy, không nói bậy” này có thể bắt
nguồn từ lời dạy của Khổng Tử chép trong sách
Luận Ngữ, (chương 12): phi lễ vật thị, phi lễ vật
thính, phi lễ vật ngôn.
1

Người Âu Tây nhìn vào 3 con khỉ này có
thể liên tưởng đến câu châm ngôn của họ: “Muốn
sống bình an thì phải đui, điếc, câm”
2
Châm ngôn
này lại càng đúng cho người lớn tuổi. Đến một tuổi
nào đó, mắt bắt đầu mờ, tai bắt đầu lãng, chúng ta
khỏi nghe thấy những chuyện bực mình.
Người ta cũng tìm thấy trong một tác phẩm
của Niccolao Manucci, một bác sĩ người Ý, sống tại
Ấn Độ hạ bán thế kỷ thứ 17, tả 3 pho tượng được
khắc trên tường nhà thờ São Paulo tại Ấn Độ. Một
tượng thì lấy 2 ngón tay che mắt, một tuợng lấy 2
ngón tay bịt tai, một tượng thì đặt một ngón tay lên
môi. Dưới 3 pho tượng có khắc câu: Ai không thấy,
nghe, nói, có thể sống một cuộc đời không lo.
Cũng có thể hình điêu khắc ba khỉ này chịu
ảnh hưởng của Thiền Phật giáo. Theo nhà Phật,
Tâm của người ta được so sánh với con khỉ, vượn
(Tâm Viên) vì khỉ đứng ngồi không yên, hay nhảy
nhót, khọt khẹt, phá phách. Tâm của con người nếu
không kềm nó lại, nó cũng suy nghĩ lung tung, hết
nghĩ chuyện này đến chuyện nọ, nên sinh ra loạn
động, phiền não. Khi sáu căn là mắt, tai, mũi, lưỡi,
thân, ý tiếp xúc với lục trần là 6 thứ cám dỗ bên
ngoài là sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, mà không
dính không nhiễm, lúc đó hành giả được an tâm,
được lục thông. Ngược lại, nếu mắt ham nhìn cái
đẹp, tai mê nghe lời ngọt, mũi thích ngửi mùi thơm,
lưỡi ham ăn vật ngon… để tâm mình bị mê loạn thì
lục căn của mình trở thành lục tặc tức là 6 tên giặc
phá hại sự thanh tu.
Có lẽ người Nhật tu Thiền ngày xưa dùng
ba con khỉ nói trên dạy sự kiểm soát ba giác quan:
mắt, tai, lưỡi khi tiếp xúc với trần cảnh để không
ngó bậy, không nghe bậy, không nói bậy. Nếu như vậy vẫn còn thiếu 3 con khỉ nữa tượng trưng cho
không ngửi bậy, không nghĩ bậy và không rờ bậy!
Về sự không nên nhìn bậy của con khỉ đầu
tiên, chúng ta có thể thấy trong Kinh Thánh, sứ đồ
Giăng cảnh cáo về sư mê tham của mắt (the lust of
the eye) (trong 1-Giăng 2:16), và Chúa Giê-xu đã
phán: “Nếu mắt khiến các con phạm tội, thì hãy
móc nó ra ném đi, vì chẳng thà thiếu một mắt mà
được sự sống thật còn hơn đủ cả hai mắt mà bị ném
vào lửa hỏa ngục” (Mathiơ 18:9 BPT.)
Về sự không nên nghe điều không đáng
nghe, chúng ta có thể nhớ tới câu chuyện ông Hứa
Do sau khi nghe lời danh lợi bèn rửa tai. Nguyên,
Vua Nghiêu thấy Hứa Do là người hiền, muốn
nhường ngôi cho ông, nhưng Do cương quyết từ
chối, đi ở ẩn. Sau đó, Vua lại mời ông cai quản
chín châu, Do rất bực mình vì cứ nghe mãi chuyện
quyền tước, liền ra bờ sông Dịch Thủy để rửa tai.
Bấy giờ, Sào Phủ đang dắt trâu xuống sông, định
cho trâu uống nước. Thấy Hứa Do rửa tai, Sào Phủ
hỏi lý do. Do thuật lại chuyện vua Nghiêu quyết
nhường ngôi cho mình, rồi lại đề nghị cho mình cai
quản chín châu, cho nên phải đi rửa tai vì sợ bẩn tai.
Phủ liền dắt trâu đi lên phía trên dòng nước chảy.
Hứa Do thấy vậy liền hỏi: “Sao ông lại dắt trâu lên?
Sào Phủ đáp: “Tôi không muốn cho trâu uống nước
dơ, sợ bẩn miệng trâu.” Lịch sử Do Thái cũng có
câu chuyện ông Saul khi được cử lên làm vua, có
mấy người khinh dễ, nói nhiều lời không đẹp về
ông, nhưng ông giả đò không nghe (I-Samuel 10:27)
Con khỉ thứ ba thật dễ thương: nó biết lời
nói dễ gây chiến và gây họa: miệng lưỡi là cửa vào
tai họa, là búa rìu diệt thân (Khẩu thiệt giả họa chi
môn, diệt thân chi phủ dã
3
) nên giữ miệng như nút
bình (thủ khẩu như bình
4
). Nhiều Phật tử tịnh khẩu
để khỏi tạo khẩu nghiệp. Dòng Carthusian Công
Giáo có Lời Nguyện Im Lặng (Vow of Silence).
Kinh Thánh cũng đã dạy: chậm nói (Gia-cơ 1:19).
Hình ảnh của 3 con khỉ nói trên chỉ là biểu
tượng, chứ tất cả đều phát xuất từ lòng mà ra:
“Người lành bởi lòng chứa điều thiện mà phát ra
điều thiện, kẻ dữ bởi lòng chứa điều ác mà phát ra
điều ác; vì do đầy dẫy trong lòng mà miệng mới nói
ra” (Luca 6:45).
Chúng ta hãy loại bỏ khỏi tâm trí mình
những tư tưởng độc ác, xấu xa, tiêu cực và thay vào
đó bằng những tư tưởng lành mạnh, tích cực, gây
dựng, lạc quan và hướng thượng. Trong thư gửi
Hội Thánh Philip, Thánh Phao-lô nhắn nhủ: “Hỡi
anh em, phàm điều chi chân thật, điều chi đáng tôn, điều chi công bình, điều chi thanh sạch, điều chi
đáng yêu chuộng, điều chi có tiếng tốt, điều chi có
nhân đức đáng khen, thì anh em phải nghĩ đến
(Philip 4:8).
Ước mong trong năm mới này mỗi người
chúng ta có được tấm lòng mới, tâm linh mới để
mắt không ham nhìn ngó điều ác, tai không ham
nghe sự dữ và miệng chỉ nói lời ân hậu, thiện lành.
NSM

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: